Mehmet Fuad Köprülü

4 Aralık 1890 ( İstanbul) – 28 Haziran 1966  (İstanbul)

 Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü

Osmanlının önemli sadrazamlarından Köprülü Mehmet Paşa soyundan gelen Mehmed Fuat 4 aralık 1890 senesinde İstanbul’da doğdu. İyi bir eğitim gören Mehmet Fuat, Hukuk öğrenimini yarıda bırakarak Edebiyat ve Tarih eğitimine yöneldi. 

Edebiyata oldukça ilgili olan Mehmed Fuat 1909 senesinde Fecr-i Ati topluluğuna katıldı. Yazdığı şiirler Servet-i Fünun ve Mehasin dergilerinde yayınlandı. Bu dönemde edebi tavrı “mili edebiyat” ve “yeni lisan” anlayışına karşıydı.

1910 senesinde İstanbul’un çeşitli okullarında Türkçe ve Edebiyat dersleri verdi. Ziya Gökalp ile tanıştıktan sonra edebi anlayışı Milli edebiyat ve Yeni Lisan akımına göre şekillendi. Türk tarihinin ilk dönemlerine kadar inerek ilk Türk topluluklarının tarih ve edebiyatları üzerine incelemeler ve çalışmalar yaptı. 

1913 senesinde Halit Ziya Uşaklıgil’in yürüttüğü İstanbul Darülfünûnu’nda “Türk edebiyatı tarihi” müderrisliğine getirildi. İlk çalışmalarından olan “Türk Edebiyatı Tarihinde Usül” adlı yazısı “Bilgi” dergisinde çıktı. 

Mehmet Fuat’ın ilk büyük çalışması olan “Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar” aynı sene yayınlandı. 1923 senesinde İstanbul Darülfünun Edebiyat Fakültesine Dekan olarak atandı. Aynı yıl içinde “Türkiye Tarihi” isimli kitabı yayınlandı. 1925 senenin de Türkoloji çalışmalarının olduğu “Türkiyat Mecmuası” isimli dergi 1925 senesinde yayın hayatına girdi. 

1928 senesiden o zaman ki adıyla “Türk Tarih Encümeni” olarak Türk Tarih Kurumu başkanlığına seçildi. Bu görevi nedeniyle 1931 senesinde “Türk Hukuku Tarihi Mecmuasını” çıkardı. 1932 – 1934 seneleri arasında Divan edebiyatı üzerine çalıştı antolojisini çıkardı. 

1933 senesinde İstanbul Üniversitesinde Ordinaryüs Profesör ünvanını aldı.  

Siyasete dahil olan Mehmet Fuat Köprülü 1934 senesinde Kars milletvekili olarak seçildi. Ankara Üniversitesi Dil – Tarih ve Coğrafya Fakültesinde derslerine devam etti. 

Paris’te 1935 senesinde “Türk Tetkikleri Merkezi”nde verdiği konferansların tamamını içeren “Les Origines de L’Empire Otoman” (Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşu) adlı kitabı yayımlandı ve tarih otoritelerince büyük yankı uyandırdı.

Heidelberg ve Atina Üniversiteleri ile Sorbonne Koleji’nce onursal doktorluk unvanını verilen Köprülü, 1941’den sonra İslam Ansiklopedisi’nin yayımına katıldı.

V., VI., VII. Dönem Kars, VIII., IX., X. dönem İstanbul milletvekilliğini yürütürken aynı zamanda İstanbul ve Ankara üniversitelerindeki görevlerine devam etti.

Celâl Bayar, Adnan Menderes ve Refik Koraltan ile beraber Demokrat Parti’yi kurdu. Demokrat Parti 14 Mayıs 1950 seçimlerini kazanıp iktidara gelinmesiyle Celal Bayar Cumhurbaşkanı seçildi. Ardından başbakanlık için adı geçmesine rağmen Bayar’ın inisiyatifiyle Adnan Menderes başbakan oldu ve Fuat Köprülü dışişleri bakanı oldu. 1956’ya kadar sürdürdüğü bu görevi sırasında Türkiye’nin NATO’ya girişinde etkin rol oynadı.

5 Temmuz 1957’de kurduğu partiyi tanıyamadığını söyleyerek Demokrat Parti’den istifâ etti ve aynı yıl Hürriyet Partisi’ne girdi.

15 Ekim 1965 senesinde Türk Tarih Kurumunundan evine doğru giderken geçirdiği bir trafik kazası sonucu ağır yaralandı. Uzun geçen tedavi sürecine olumlu yanıt veremeyen Köprülü 28 Haziran 1965 senesinde vefat etti. 

1 Temmuz Cuma günü Beyazıd Camisinde kılınan namazın ardından İstanbul Çemberlitaş’ta bulunan aile kabristanına defnedildi. 

Çok verimli bir araştırmacı ve akademisyen olan Köprülü, ardında 1500’den fazla kitap ve makale bırakmıştır.

 

ESERLERİ 

Eser Yılı Eser Adı  Resim Açıklama
1931 Türk Tarihinin Ana Hatları 
1929 Erzurumlu Emrah
1966 Edebiyat Araştırmaları
1941 Ali Şir Nevai
1981 Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri Vefatından sonra
1935 Les Origines de L’Empire Ottoman
1924 Fuzuli Hayatı ve Eserleri
1925 Türk Tarih-i Dinisi Akçağ Yayınları
1915 Malumat-ı Edebiyye
1917 Türk Dilinin Sarf ve Nahvi
Mektep Şiirleri 3 Cilt
1916 Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı
1919-1966 Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar 2 farklı baskı
1918-1981 Nasreddin Hoca 2. Baskı vefatından sonra
1920 Türk Edebiyatı Tarihi Akçağ Yayınları 
1923 Türkiye Tarihi Akçağ Yayınları
1924 Bugünkü Edebiyat Makale
1909 Hayat-ı Fikriye Makale
1926 Azeri Edebiyatına Ait Tetkikler
1928 Millî Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türk-i Basit
1930-1940 Türk Saz Şairleri Antolojisi üç cilt
1934 Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında Araştırmalar
1934 Anadolu’da Türk Dili ve Edebiyatı’nın Tekamülüne Bir Bakış
1959 Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu
1966 Edebiyat Araştırmaları Külliyatı
1983 İslam ve Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları ve Vakıf Müessesesi vefatından sonra yayınlandı
Divan Edebiyatı Antolojisi
Türk Edebiyatı Târihi I-II
1918 Tevfik Fikret ve Ahlakı Kanaat Matbaası
1915 Millî Kıraat Ders kitabı-Kanaat Kütüphanesi sahibi İlyas