Medler 

Medler (Eski Farsça: Māda-, Grekçe: Μῆδοι, İbranice: מָדַי Madai) günümüzdeki İran’ın Kuzeybatı ve günümüzdeki Azerbaycan’ın Güney ve Güneydoğu kesimlerinde yaşamış halk. Yunanlar bu halkın yaşadığı bölgeye Medya adını vermişler. Medler ilk kez Asur kralı III. Salmaneser’in dönemindeki (MÖ 858-824) yazılarda “Mada” adı ile kaydedilmişler.

Yeni Babillilerle birleşerek Asur Krallığı’nı yıkan Medler, MÖ 6. yüzyılda Anadolu’dan Afganistan’a kadar büyük bir arazide imparatorluk kurmuşlardır. MÖ 550 yılında, Büyük Kiros’un büyükbabası Med kralı Astiages’i yenmesi sonucunda Kiros, Ahameniş İmparatorluğu’nu henüz kraliyet iken Med İmparatorluğu’yla birleştirmiştir. MÖ 330 yılında Ahamenişleri yenerek Medya’yı zapteden Büyük İskender, bölgeyi Makedonyalı komutan Peyton’un yönettiği Güney ve eski Ahameniş komutanı Atropat’ın yönettiği Kuzey kesimlere bölmüştür. İskender’in ölümünden sonra, Güney Medya Selevkos İmparatorluğu’na birleştirilirken, Atropat Kuzey Medya’da bağımsız Atropatena devletinin temelini koymuştur.

Medler İran’ın bir imparatorluk ve bir millet olarak kurulmasına, ve altın çağına Büyük Kiros döneminde ulaşan, ilk birleşik Pers/Med İmparatorluğu’nun oluşmasına önayak olmuşlardır. Bu durum (Aryani kültürel ve milli birlik) Pers İmparatoru Ahameniş’in büyükbabası Med Şâhı Astyages’i öldürerek Pers İmparatorluğu’nu kurmasına dek devam etmiştir. Bu noktaya dek, bütün İrani halklar Mede veya Mada olarak adlandırılmıştır.

Med kralı Astiyag’ın yeğeni Kiros”un saray darbesiyle, siyasal otorite ilk defa Güneybatı İran’da yoğunlaşan Pers aristokrasisinin eline geçer ve kısa bir süre sonra MÖ 550’li yıllarda güçlü ve merkezi bir Pers imparatorluğunun kuruluşuyla Medler yıkılır. Medler, isimlerini Medya’dan almış olan, günümüz İran’ında hüküm sürmüş bir halktır. Tarihçiler tarafından, Toros-Zagros dağ sistemi içinde ve Dicle’nin doğusunda yaşadıkları için, verimli ve üretken bir medeniyetin toplumu olarak adlandırılmışlardır.

Urartulardan sonra, bu sefer daha doğuda bulunan ve Mezopotamya medeniyetinin önemli kabilelerinden olan Gutilerin bir devamı gibi Babillerle ittifak halinde hareket eden Aryen kökenli Med aşiretler federasyonu, MÖ 625’lerde Asur İmparatorluğu’nu yıkar. Babil bir kez daha ve son olarak üstünlük kazanır. Medlerin federasyonu, yükselen Aryen-Pers kökenli Akhamenit hanedanlığıiçin bir geçiş rolünü oynar.

Herodot’un Altı Med kabilesi

Herodot, eserinde altı adet Med aşiretinin isimlerini listeler: “Deiokes’in hükmü altında toplananlar yalnız Media ahalisiydi; Medler çeşitli boylardan oluşmuştu: Buslar, Paretakenler, Strukhatlar, Arizantlar, Budiler, ve Maglar.” 

Herodot aynı zamanda “Medlerin Perslele kesinlikle aynı aletlere; ve Medlerle Perslerin olağan giyimlerinin gerçekten farksız.” olduğunun altını çizmiştir (7.62). “Bu Medler eski zamanlarda herkes tarafından Aryanlar olarak anılmış; fakat Laz-Kolhisliler, Atina’dan buraya geldiklerinde, isimlerini Media olarak değiştirdiler. Haddi zatında bu onların kendilerine verdikleri isimdi.”

Medler, Herodot Tarihi (7.7). Medea Yunan mitolojisi’nde Laz-Kolhis kralı Jason’un karısı ve Argonotlar’ın büyücüsüdür.