ARNOLD TOYNBEE VE

HEROD – ZEALOT TOPLUMU

Toynbee, Time dergisinin ön kapağında, 17 Mart 1947

Arnold Joseph Toynbee, 1934 ile 1961 senelerinde kaleme aldığı ve 12 ciltlik “A Study of History” isimli çalışmasıyla çok tartışmaya neden olan medeniyetlerin döngüsel gelişimi ve düşüşünün analizine dayanan bir tarih felsefesi ortaya koyan İngiliz Tarih felsefecisidir.

Toynbee, 1889 senesinde Londra’da doğdu. Oxford Üniversitesinden mezun oldu. İngiltere Dışişleri bakanlığı istihbarat bölümünde çalışmaya başladı. Bu dönemde propaganda bürosundaydı ve Türkiye’yi karalayan “Mavi Kitap” isimli eseri Viscount Bryce ile beraber kaleme aldı. 

Savaş sonrasında Londra Üniversitesinde “Bizans ve Modern Yunan Dili Edebiyatı ve Tarihi” üzerine Koraís kürsüsünün kurucu profesörü olarak göreve başladı. 

Türk – Yunan harbi sırasında, mevcut görevine ara vererek  “Manchester Guardian” gazetesi adına gözlem için Anadolu’ya geçti. Bu süre zarfında Yunan ordusunun, Yalova ve Bursa’da Türk ahaliye yaptığı vahşete şahitlik ederek gördüklerini kaleme aldı. 

Ali Rıza Bey adlı bir Türk’ten Türkçe dersleri alır ve Türklere olan düşmanlığının yerini dostluk alır. Dönüşünde, “Türkiye’de ve Yunanistan’da Batı Meselesi” adlı eseri 1922 yazında yayınlandı. Bu kitap kurucusu olduğu Londa Üniversitesi Korais kürsüsüne finans sağlayan Yunan hükümeti ve destekçilerinin baskı ve suçlamalarına neden oldu. Bu baskılar sonucu Toynbee 1924 senesinde kurduğu kürsüden ayrıldı. 1955 senesinde emekli oluncaya kadar çalışacağı  Kraliyet Uluslararası İlişkiler Enstitüsüne başladı.

1962 senesinde Türkiye’ye yeniden dönen Toynbee İstanbul’da HalideEdip Adıvar ile görüşmüştür. 

Bu dönem zarfında birçok çalışmayı kaleme alan Toynbee, 22 Ekim 1975’te hayatını kaybetti. 

UYGARLIKLAR YARGILANIRKEN (CIVILIZATION ON TRIAL) 

Toynbee’ye göre tarihin öznesi uygarlıklardır. 

Toynbee, medeniyetleri Batı, İslam, Çin ve Hindistan Medeniyetlerini “Yaşayan” ve Aztek, Sümer, Mısır, Asur gibi medeniyetleri “Ölü medeniyetler” diyerek ikiye ayırmış ve geniş kapsamlı tahlillerde bulunmuştur. 

Roma İmparatorluğu tarafından Yahudiye eyaletine atanan Yahudi Kral Herod ile Roma kültürüne karşı duran Zealot isyanından ilham alan Toynbee, “civilization on trial”  isimli eserinde; kendisinden üstün bir medeniyetle karşılaşan toplumların verdiği refleksi iki ana başlık altında toplamaktadır.

Bunlardan ilki olan Zealot kavramı tutucu veya fanatik anlamı taşımaktadır. Başka bir medeniyet ile karşılaşan bir toplumun kültürel olarak gösterdiği katı ve tutucu direniş olarak tanımlamıştır. Toynbee, tanımladığı kavrama örnekleme olarak Arabistan’da ki Vahhabi hareketini, Kuzey Afrika’da Senusileri, Osmanlı’da II. Abdülhamid’i örnek göstermiştir.

Diğer kavram olan Herodian ise baskın kültürü taklit ederek kendini yüceltmeye çalışan eylem olarak tanımlamaktadır.  Toynbee, Herodian toplumların taklitçi olmaları nedeniyle başarılı olamayacaklarını ifade etmiştir. Herodian eyleme örnek için Mısır’da Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Osmanlı’da III. Selim ve II. Mahmut ve Türkiye Cumhuriyeti için Mustafa Kemal’i örneklendirmiştir.

Mustafa Kemal örneklendirme bakışı zamanla gelişerek ve onun çalışmalarını “kararlı, azimli ve yapıcı” olarak ifade etmiştir.  

16. Yüzyıl Asya ve Avrupası’nın tek etkin gücünün Türk unsurlarından oluştuğu gerçekliğini dillendirmektedir ve Türk Tarihinin 18. yüzyıldan itibaren göstediği Herod tavrının, diğer uygarlıklar için ciddi bir örnek olduğu konusunun altını çizmiştir. 

Reklam (#YSR)